Cảnh giác các thuốc gây độc cho gan

Thứ ba - 03/09/2019 04:59
Nhận biết dấu hiệu tổn thương gan do thuốc.
Hầu hết các thuốc đều được chuyển hóa qua gan, nếu dùng thuốc không đúng và lạm dụng thuốc sẽ gây độc cho gan
Hầu hết các thuốc đều được chuyển hóa qua gan, nếu dùng thuốc không đúng và lạm dụng thuốc sẽ gây độc cho gan
Tổn thương gan do thuốc (DILI)xảy ra khi sự hấp thụ thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược hoặc cây cỏ, làm tổn hại trực tiếp đến gan. Trong một số trường hợp không có triệu chứng và các tổn thương này có thể không dễ nhận ra. Trong khi một số thuốc như acetaminophen, bất lợi này có thể đoán trước được và nặng dần theo liều dùng lên gan. Một số thuốc khác các tác dụng phụ này cũng không lường trước được, vì nhiều khi không phụ thuộc vào liều dùng. DILI có thể xảy ra trong vòng 3 tháng sau khi bắt đầu dùng thuốc, nhưng nó cũng có thể xảy ra trong vòng vài giờ hoặc 1 năm sau khi dùng thuốc.
Khi dùng thuốc, người bệnh cần phải biết về các triệu chứng của tổn thương gan để được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Các dấu hiệu của tổn thương gan bao gồm: nước tiểu sẫm màu, sốt, đau vùng bụng, buồn nôn/nôn, đau đầu, tiêu chảy, phân trắng, phát ban/nổi mẩn, tích nước ở vùng khoang bụng, vàng da và mắt, gan to, mệt mỏi, sụt cân, biếng ăn...
Thực tế cho thấy, thuốc có thể làm thay đổi chức năng gan, tổn thương gan, biểu hiện bằng các triệu chứng lâm sàng, dẫn dến tàn phế, đe dọa tính mạng. Việc chuyển từ trạng thái đầu đến trạng thái cuối không phải lúc nào cũng xảy ra và có cùng mức độ, thời gian như nhau mà còn tùy loại thuốc, tùy khả năng tự hồi phục gan của người bệnh. Ví dụ, mặc dù tăng nồng độ men gan là dấu hiệu phản ánh tổn thương gan nhưng đây không phải là “dự báo” hay “chỉ điểm” độc tính trầm trọng. Bởi vì gan có khả năng thích ứng, hồi phục. Chẳng hạn, lần đầu dùng thuốc chống lao isoniazid thấy tăng men gan, nhưng những lần sau có khi không lặp lại. Trong khi đó các triệu chứng mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, khó chịu ở hạ sườn phải, nước tiểu sậm màu... lại là những bằng chứng đầu tiên của độc tính gan. Vì vậy, khi thấy các biểu hiện trên, người bệnh không nên lo lắng quá mà tự ý ngừng thuốc, cần thông báo cho bác sĩ về những dấu hiệu đầu tiên gặp phải này để được xử lý đúng, thích hợp. Có những trường hợp không cần phải ngừng thuốc, chỉ theo dõi; nhưng có những trường hợp phải ngừng thuốc ngay lập tức và điều trị triệu chứng...

Thuốc nào gây tổn thương gan?

Nhóm gây tổn thương tế bào gan (tăng men gan) bao gồm các thuốc: kháng khuẩn, nấm (ketocoanzol, tetracyclin, trovafloxacin), chống lao (isoniazid, rifampicin, pyrazinamid)), tăng huyết áp (lisinopril, losartan, amiodaron), giảm đau chống viêm (paracetamol, allopuriol, các kháng viêm không steroid), trầm cảm (fluoxetin, proxetin, sertralin), chống mỡ máu ( statin)...
Nhóm thuốc làm tắc mật (tăng alkalinphophatase + tăng bilirubim toàn phần) bao gồm các thuốc: kháng khuẩn, nấm (amoxicilin+ acid clavulanic, erythromycin, terbinafin), thuốc trị tâm thần (chlopromazin, mirtarazin, trầm cảm ba vòng), chống dị ứng (phenothiazin), steroid đồng hóa...
Nhóm vừa làm tổn thương tế bào gan vừa làm tắc mật (bao gồm các thuốc: kháng sinh (clindamycin, bactrim, sulfonamid, nitrofurantoin), chống động kinh (phenobarbital, phenytoin, carbamazepin), trị tăng huyết áp (catopril, enalapril,verapamil), chống trầm cảm (amitriphtylin, trazodon)...
Ngoài ra, cần cảnh giác với một số thuốc không kê đơn khác như: Thực phẩm chức năng và thảo dược không rõ nguồn gốc, xuất xứ (vì có thể không được kiểm định và kiểm soát chặt chẽ về chất lượng) cũng ảnh hưởng tới gan. Việc dư thừa vitamin A và sắt cũng gây hại gan...
Tuy nhiên, cách gây độc cho gan của từng loại thuốc còn phức tạp hơn nhiều, có thể bao gồm một hay cùng lúc nhiều cách như: phá vỡ màng tế bào, làm tế bào chết, tạo ra các phức mới, gây ra các phản ứng miễn dịch, ức chế chuyển hóa thuốc của tế bào, gián đoạn các bơm vận chuyển dẫn đến tắc mật...
Biểu hiện độc trên gan của thuốc cũng phụ thuộc rất nhiều yếu tố: uống rượu kèm với thuốc, người có gene làm ảnh hưởng đến phản ứng của cơ thể đối với thuốc, béo phì, mang thai, giới tính, các bệnh khác như HIV hoặc bệnh gan, lạm dụng thuốc cấm, dùng thuốc quá liều...

Cách phòng tránh tổn thương gan do thuốc

Người bệnh chỉ nên dùng thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ, tránh uống rượu khi đang dùng thuốc. Thông báo với bác sĩ về tất cả các loại thuốc và thực phẩm chức năng bạn đang dùng, bác sĩ sẽ cân nhắc trong khi kê đơn thuốc để tránh hoặc hạn chế tối đa các tương tác bất lợi nói chung và bất lợi trên gan nói riêng ở người bệnh.
Đối với thuốc chỉ gây độc cho gan ở liều xác định (thường cao gấp nhiều lần liều thường dùng và kéo dài) vì vậy chỉ dùng thuốc theo liều lượng và thời gian cho phép. Tốt  nhất là không dùng liều cao nhất của bất cứ thuốc nào trong thời gian dài.
Nếu bạn mắc bệnh gan, tránh dùng các loại thuốc biết chắc gây hại gan như acetaminophen (hạ sốt, giảm đau) hoặc phenytoin (thuốc chống động kinh) và hỏi ý kiến bác sĩ về bất cứ chống chỉ định nào khi dùng thuốc.
Nếu bạn đang lạm dụng thuốc hoặc rượu, hãy tới các cơ sở cai nghiện để tìm trợ giúp.
Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng, vì trong các tài liệu đi kèm với thuốc thường ghi các cảnh báo (đối với những thuốc có thể gây hại gan) như: gây độc cho gan, suy giảm chức năng gan, thận trọng cho người bị bệnh gan... Hiểu đúng các cảnh báo này sẽ tránh các lo ngại không đáng có, dùng thuốc linh hoạt hiệu quả, tránh tai biến.
Khi dùng các thứ thuốc mới (thường chưa có thử nghiệm đầy đủ độc tính gan) cần có sự theo dõi ở cả phía thầy thuốc và người bệnh.

Tác giả bài viết: DS. Nguyễn Thu Giang

Nguồn tin: Theo Sức khỏe và đời sống

Tổng số điểm của bài viết là: 4 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 4 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Liên kết Website

 

Thông kê truy cập
  • Đang truy cập64
  • Máy chủ tìm kiếm1
  • Khách viếng thăm63
  • Hôm nay20,658
  • Tháng hiện tại359,406
  • Tổng lượt truy cập12,578,524
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây